Najważniejsze zasady podczas upału

• pij wodę regularnie – nie czekaj, aż pojawi się silne pragnienie,
• unikaj intensywnego wysiłku w najgorętszej części dnia,
• ogranicz alkohol podczas wysokich temperatur,
• noś lekkie i przewiewne ubrania,
• szukaj cienia i chłodniejszych pomieszczeń,
• jeśli leczysz się na nadciśnienie lub choroby serca, nie zmieniaj samodzielnie dawek leków,
• mierz ciśnienie, jeśli pojawiają się zawroty głowy, osłabienie lub nietypowe wartości,
• stosuj ochronę przeciwsłoneczną o szerokim spektrum UVA/UVB, najlepiej SPF 30 lub wyższym,
• ponawiaj aplikację kremu ochronnego, szczególnie po pływaniu i intensywnym poceniu,
• regularnie obserwuj znamiona i nowe zmiany skórne.

Dlaczego upał obciąża organizm?

Człowiek utrzymuje względnie stałą temperaturę ciała przede wszystkim dzięki oddawaniu ciepła do otoczenia oraz parowaniu potu. Gdy na zewnątrz robi się bardzo gorąco, mechanizmy te muszą pracować intensywniej.

Organizm reaguje między innymi poprzez:

• rozszerzenie naczyń krwionośnych w skórze,
• zwiększenie przepływu krwi przez powierzchnię ciała,
• zwiększone pocenie,
• przyspieszenie pracy serca,
• utratę wody i elektrolitów wraz z potem.

To właśnie dlatego wysoka temperatura może być szczególnie wymagająca dla układu krążenia. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że ekstremalne upały mogą pogarszać przebieg istniejących chorób, między innymi chorób sercowo-naczyniowych, nerek i układu oddechowego.

Upał a serce – dlaczego w gorące dni serce pracuje ciężej?

Podczas upału organizm kieruje więcej krwi w stronę skóry, aby ułatwić oddawanie ciepła. Serce musi więc pompować krew w warunkach zwiększonego zapotrzebowania układu termoregulacji.

Dodatkowo intensywne pocenie może doprowadzić do zmniejszenia objętości płynów w organizmie. Połączenie wysokiej temperatury i odwodnienia może zwiększać obciążenie układu sercowo-naczyniowego.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby:

• z chorobą wieńcową,
• z niewydolnością serca,
• po zawale lub udarze,
• z nadciśnieniem tętniczym,
• z zaburzeniami rytmu serca,
• w starszym wieku,
• przyjmujące leki wpływające na ciśnienie, gospodarkę wodną lub pracę serca.

Jeżeli chcesz szerzej przeczytać o kontroli ciśnienia, zobacz poradnik EKG24: Jakie masz ciśnienie naprawdę? Normy, pomiar w domu i interpretacja wyników.

Upał a ciśnienie – czy podczas gorąca ciśnienie spada?

U części osób podczas upału ciśnienie może się obniżać, ponieważ wysoka temperatura sprzyja rozszerzaniu naczyń krwionośnych. Jednocześnie utrata płynów związana z poceniem może prowadzić do odwodnienia i dodatkowo wpływać na ciśnienie oraz samopoczucie.

Nie oznacza to jednak, że każdy podczas upału będzie miał niskie ciśnienie. Reakcja organizmu zależy między innymi od:

• wieku,
• chorób współistniejących,
• stopnia nawodnienia,
• aktywności fizycznej,
• przyjmowanych leków,
• temperatury i wilgotności otoczenia.

Dlatego ważniejszy od jednej „idealnej wartości na upał” jest trend i prawidłowo wykonane pomiary.

Odwodnienie a ciśnienie – co się dzieje, gdy pijemy za mało?

Odwodnienie oznacza, że organizm traci więcej płynów, niż otrzymuje. Podczas upału dzieje się to przede wszystkim poprzez zwiększone pocenie.

Wraz z narastającym niedoborem płynów mogą pojawiać się między innymi:

• pragnienie,
• suchość w ustach,
• zmęczenie,
• ból głowy,
• zawroty głowy,
• osłabienie,
• ciemniejszy mocz i rzadsze oddawanie moczu,
• pogorszenie tolerancji wysiłku.

Odwodnienie może być jedną z przyczyn obniżenia ciśnienia tętniczego, dlatego szczególnie podczas fal upałów nie warto ignorować połączenia osłabienia, zawrotów głowy i nietypowo niskich wartości ciśnienia.

Ile wody pić podczas upału?

Nie istnieje jedna liczba odpowiednia dla każdego człowieka. Zapotrzebowanie na płyny zależy między innymi od masy ciała, wieku, aktywności, temperatury, wilgotności, diety oraz stanu zdrowia.

Podczas upałów najważniejsze jest, aby:

• pić regularnie w ciągu dnia,
• zwiększyć podaż płynów przy nasilonym poceniu,
• mieć wodę przy sobie podczas przebywania na zewnątrz,
• nie opierać nawodnienia na alkoholu i słodkich napojach,
• zwracać uwagę na pragnienie, ilość oddawanego moczu i samopoczucie.

Uwaga: osoby z niewydolnością serca, zaawansowanymi chorobami nerek lub innymi schorzeniami wymagającymi ograniczenia podaży płynów powinny stosować się do indywidualnych zaleceń lekarza. W takiej sytuacji nie należy samodzielnie „pić jak najwięcej” tylko dlatego, że jest gorąco.

Woda czy elektrolity podczas upału?

Dla większości osób podczas zwykłego dnia podstawowym napojem powinna być woda.

Przy długotrwałym intensywnym wysiłku, pracy fizycznej w wysokiej temperaturze lub bardzo obfitym poceniu tracimy jednak nie tylko wodę, ale także elektrolity.

Nie oznacza to, że każdy podczas lata musi przez cały dzień pić napoje elektrolitowe. Warto dopasować sposób nawadniania do:

• intensywności wysiłku,
• czasu przebywania w upale,
• ilości potu,
• diety,
• stanu zdrowia.

Osoby z chorobami serca, nerek lub zaburzeniami gospodarki elektrolitowej powinny zachować szczególną ostrożność również przy preparatach zawierających sód czy potas.

Alkohol podczas upału – dlaczego to kiepski sposób na ochłodę?

Zimne piwo może chwilowo wydawać się idealnym napojem na gorący dzień, jednak alkohol nie jest dobrym sposobem na nawodnienie organizmu.

Podczas wysokich temperatur warto ograniczyć alkohol, ponieważ może on:

• pogarszać ocenę własnego samopoczucia,
• sprzyjać utracie płynów,
• zwiększać ryzyko przegrzania podczas długiej ekspozycji na słońce,
• wpływać na ciśnienie i układ krążenia.

Najprostszą zasadą podczas gorącego dnia pozostaje regularne picie wody.

Upał a leki na nadciśnienie – czy trzeba zmienić dawkę?

Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawek leków na nadciśnienie z powodu wysokiej temperatury.

Niektóre leki stosowane w chorobach układu krążenia mogą wpływać na reakcję organizmu na upał lub gospodarkę wodno-elektrolitową. Dotyczy to między innymi części leków moczopędnych oraz niektórych leków obniżających ciśnienie.

Jeżeli podczas upałów regularnie pojawiają się:

• nietypowo niskie wartości ciśnienia,
• zawroty głowy,
• omdlenia,
• silne osłabienie,
• inne nowe objawy,

warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym. To lekarz powinien zdecydować, czy leczenie wymaga modyfikacji.

Czy podczas upału warto częściej mierzyć ciśnienie?

Osoba zdrowa nie musi spędzać lata z ciśnieniomierzem w ręku. Inaczej wygląda sytuacja u pacjentów leczonych z powodu nadciśnienia, osób z tendencją do niedociśnienia lub tych, u których podczas wysokich temperatur pojawiają się zawroty głowy i osłabienie.

Wtedy pomocna może być seria pomiarów wykonywanych:

• o podobnej porze,
• po kilku minutach odpoczynku,
• na tym samym ramieniu,
• z prawidłowo dobranym mankietem,
• bez wykonywania pomiaru bezpośrednio po wysiłku.

Jeżeli potrzebujesz urządzenia do regularnych pomiarów, zobacz ciśnieniomierze dostępne w EKG24.

A co, jeśli pojedyncze pomiary ciśnienia bardzo się różnią?

Ciśnienie zmienia się w ciągu doby. Wpływają na nie aktywność, stres, sen, temperatura, posiłki oraz leki. Dlatego pojedynczy wynik nie zawsze pokazuje pełny obraz.

Jeżeli lekarz potrzebuje ocenić zachowanie ciśnienia przez całą dobę, może zlecić ABPM – całodobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego.

Holter ciśnieniowy wykonuje serię automatycznych pomiarów zarówno w dzień, jak i podczas snu. Więcej o samej metodzie znajdziesz w kategorii Holtery ciśnieniowe ABPM.

Jeżeli natomiast masz zaplanowane takie badanie jako pacjent, przeczytaj poradnik Holter ciśnieniowy ABPM – jak przygotować się do badania?.

Kto powinien szczególnie uważać podczas upałów?

Wysokie temperatury są bardziej obciążające szczególnie dla:

• seniorów,
• małych dzieci,
• osób z chorobami serca i naczyń,
• osób z chorobami nerek,
• osób z cukrzycą,
• osób pracujących fizycznie na zewnątrz,
• osób przyjmujących niektóre leki,
• osób mających ograniczoną możliwość samodzielnego nawadniania lub chłodzenia organizmu.

W przypadku starszych osób dodatkowym problemem może być słabsze odczuwanie pragnienia, dlatego warto przypominać o regularnym piciu.

Przegrzanie a udar cieplny – kiedy sytuacja staje się niebezpieczna?

Wyczerpanie cieplne może objawiać się między innymi silnym osłabieniem, bólem głowy, nudnościami, zawrotami głowy i intensywnym poceniem.

Znacznie groźniejszy jest udar cieplny. Objawy alarmowe mogą obejmować:

• zaburzenia świadomości,
• splątanie lub nietypowe zachowanie,
• utratę przytomności,
• drgawki,
• bardzo wysoką temperaturę ciała,
• gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego.

Udar cieplny jest stanem nagłym. W przypadku podejrzenia należy wezwać pomoc medyczną pod numerem 112 i rozpocząć chłodzenie poszkodowanego do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa.

Upał to nie tylko odwodnienie – pamiętaj o promieniowaniu UV

Wysoka temperatura i promieniowanie UV to dwa różne zjawiska. Można poparzyć skórę również w dzień, który nie wydaje się szczególnie gorący.

Promieniowanie ultrafioletowe może powodować:

• oparzenia słoneczne,
• przyspieszone starzenie skóry,
• uszkodzenia komórek skóry,
• zwiększenie ryzyka nowotworów skóry.

Dlatego ochrona przeciwsłoneczna powinna zależeć nie tylko od temperatury powietrza.

SPF 30 czy SPF 50 – jaki filtr wybrać?

American Academy of Dermatology zaleca wybieranie preparatów zapewniających:

• SPF 30 lub więcej,
• szerokie spektrum ochrony UVA i UVB,
• odporność na wodę, jeśli planujemy pływanie lub aktywność powodującą intensywne pocenie.

SPF nie oznacza jednak, że po jednej porannej aplikacji można bez ograniczeń przebywać przez cały dzień na słońcu.

Ochronę przeciwsłoneczną najlepiej traktować jako połączenie kilku metod:

• kremu z filtrem,
• cienia,
• nakrycia głowy,
• okularów przeciwsłonecznych z ochroną UV,
• odzieży zakrywającej skórę,
• ograniczenia ekspozycji w godzinach największego nasłonecznienia.

Jak prawidłowo używać kremu z SPF?

Jednym z najczęstszych błędów nie jest wybór zbyt niskiego SPF, ale zastosowanie zbyt małej ilości preparatu lub brak ponownej aplikacji.

W praktyce pamiętaj o:

• nałożeniu preparatu na wszystkie odsłonięte części skóry,
• niepomijaniu uszu, karku, szyi, dłoni i stóp,
• ponownej aplikacji podczas dłuższego przebywania na zewnątrz,
• ponownym zastosowaniu po pływaniu lub intensywnym poceniu,
• stosowaniu ochrony również w pochmurne dni.

Czy SPF 50 pozwala bezpiecznie opalać się przez wiele godzin?

Nie. Żaden krem przeciwsłoneczny nie blokuje całego promieniowania UV i nie powinien być traktowany jako sposób na nieograniczone wydłużanie czasu spędzanego na słońcu.

Filtr jest jednym z elementów ochrony, a nie „pozwoleniem” na wielogodzinną ekspozycję.

Czy opalenizna oznacza zdrową skórę?

Opalenizna jest reakcją skóry na promieniowanie UV. Z punktu widzenia profilaktyki zdrowotnej nie należy jej traktować jako oznaki „zdrowej dawki słońca”.

Szczególnie istotne jest unikanie oparzeń słonecznych. Powtarzające się intensywne ekspozycje na UV zwiększają uszkodzenia skóry.

Słońce a rak skóry i czerniak

Promieniowanie ultrafioletowe jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nowotworów skóry. Dotyczy to promieniowania pochodzącego zarówno ze słońca, jak i sztucznych źródeł UV, takich jak solaria.

Nie oznacza to, że każda osoba korzystająca ze słońca zachoruje na nowotwór. Ryzyko zależy od wielu czynników, między innymi:

• typu skóry,
• łącznej ekspozycji na UV,
• oparzeń słonecznych,
• liczby i charakteru znamion,
• wieku,
• obciążenia rodzinnego,
• innych indywidualnych czynników ryzyka.

Jak obserwować znamiona?

Warto znać własną skórę i zwracać uwagę na zmiany, które:

• pojawiły się niedawno,
• rosną,
• zmieniają kształt,
• zmieniają kolor,
• mają nieregularne brzegi,
• wyglądają inaczej niż pozostałe znamiona,
• swędzą, krwawią lub nie goją się.

Nie oznacza to automatycznie nowotworu. Takie zmiany warto jednak pokazać lekarzowi zamiast próbować oceniać je samodzielnie na podstawie zdjęć znalezionych w internecie.

Co to jest dermatoskopia?

Dermatoskopia to metoda oceny zmian skórnych przy użyciu specjalnego przyrządu – dermatoskopu. Powiększenie i odpowiednie oświetlenie pozwalają lekarzowi zobaczyć struktury zmiany, których nie widać przy zwykłym oglądaniu skóry.

Dermatoskopia jest wykorzystywana między innymi do oceny znamion barwnikowych i innych zmian skórnych. Nie zastępuje jednak badania histopatologicznego, gdy istnieją wskazania do jego wykonania.

Jeżeli interesuje Cię sprzęt wykorzystywany do takich badań, zobacz dermatoskopy dostępne w EKG24.

Na blogu przygotowaliśmy również osobny poradnik dla gabinetów: Dermatoskop – jaki wybrać do gabinetu? Polaryzacja, optyka i dokumentacja.

Czy znamiona trzeba kontrolować tylko po wakacjach?

Nie. Kontrola skóry nie powinna ograniczać się do jednego miesiąca w roku. Koniec lata może być dobrym momentem, aby dokładniej przyjrzeć się skórze, ale nowe lub niepokojąco zmieniające się zmiany warto konsultować niezależnie od pory roku.

Osoby z dużą liczbą znamion, wcześniejszymi nowotworami skóry lub innymi czynnikami zwiększonego ryzyka powinny ustalić częstotliwość profesjonalnych kontroli indywidualnie z lekarzem.

Serce i skóra – dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć podczas wakacji

Letnia profilaktyka nie musi być skomplikowana. Najwięcej daje kilka prostych nawyków:

• regularnie pij wodę,
• unikaj intensywnego wysiłku w najgorętszej części dnia,
• przy chorobach serca zwracaj większą uwagę na nietypowe objawy,
• mierz ciśnienie prawidłowo, jeśli masz ku temu wskazania,
• nie zmieniaj samodzielnie leczenia z powodu upału,
• chroń skórę przed promieniowaniem UV,
• stosuj SPF 30 lub wyższy i pamiętaj o ponownej aplikacji,
• obserwuj znamiona i reaguj na ich zmiany.

FAQ – upał, ciśnienie, nawodnienie i słońce

Czy upał obniża ciśnienie?

U części osób może dojść do obniżenia ciśnienia w związku z rozszerzeniem naczyń oraz utratą płynów. Reakcja jest jednak indywidualna i zależy również od chorób oraz stosowanych leków.

Czy odwodnienie może obniżyć ciśnienie?

Tak. Niedobór płynów może zmniejszać objętość krwi krążącej i być jedną z przyczyn niskiego ciśnienia oraz zawrotów głowy.

Czy podczas upału serce bije szybciej?

Może. Organizm zwiększa przepływ krwi przez skórę, aby oddawać ciepło, a serce może pracować intensywniej.

Ile pić wody podczas upału?

Nie ma jednej wartości właściwej dla wszystkich. Zapotrzebowanie zależy od warunków, wysiłku i stanu zdrowia. Najważniejsze jest regularne uzupełnianie płynów i niedopuszczanie do odwodnienia.

Czy podczas upału trzeba pić elektrolity?

Nie każdy ich potrzebuje. Mogą mieć znaczenie przy długotrwałym wysiłku i intensywnym poceniu, ale podstawowym napojem dla większości osób pozostaje woda.

Czy można odstawić leki na nadciśnienie w upał?

Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawek. Jeśli podczas upałów pojawiają się nietypowo niskie wartości lub objawy, należy skonsultować się z lekarzem.

Jaki SPF stosować latem?

Dermatolodzy rekomendują szerokie spektrum ochrony UVA/UVB i SPF co najmniej 30. Ochronę należy regularnie ponawiać podczas przebywania na zewnątrz.

SPF 30 czy SPF 50?

Oba mogą zapewniać wysoką ochronę, jeśli są prawidłowo stosowane. Ważne są również odpowiednia ilość preparatu, ponawianie aplikacji i pozostałe sposoby ochrony przed słońcem.

Czy słońce zwiększa ryzyko raka skóry?

Tak. Ekspozycja na promieniowanie UV jest czynnikiem ryzyka nowotworów skóry, dlatego ograniczanie nadmiernej ekspozycji jest ważnym elementem profilaktyki.

Kiedy znamię powinien zobaczyć dermatolog?

Warto konsultować między innymi nowe znamiona oraz zmiany, które rosną, zmieniają kształt lub kolor, wyglądają nietypowo, krwawią albo nie goją się.

Czy dermatoskop wykrywa czerniaka?

Dermatoskop jest narzędziem wspierającym lekarza w ocenie zmian skórnych. Nie „diagnozuje raka” samodzielnie i nie zastępuje badania histopatologicznego, gdy jest ono konieczne.

Co warto zapamiętać?

• Upał zwiększa obciążenie mechanizmów termoregulacji i układu krążenia.
• Odwodnienie może wpływać na ciśnienie i pracę serca.
• Podczas gorących dni warto regularnie uzupełniać płyny.
• Osoby z chorobami serca i nadciśnieniem powinny zachować szczególną ostrożność.
• Leków na nadciśnienie nie należy samodzielnie zmieniać z powodu upału.
• Przy nietypowych wahaniach ciśnienia pomocna jest prawidłowa seria pomiarów, a w diagnostyce lekarz może wykorzystać ABPM.
• Promieniowanie UV zwiększa ryzyko uszkodzeń i nowotworów skóry.
• Podstawą ochrony jest cień, odzież oraz preparat szerokopasmowy SPF 30 lub wyższy.
• Nowe i zmieniające się znamiona warto skonsultować z lekarzem.
• Dermatoskopia pozwala profesjonalnie ocenić struktury zmian skórnych niewidoczne gołym okiem.

Więcej informacji na EKG24

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o kontroli ciśnienia, diagnostyce ABPM i badaniu zmian skórnych, zobacz również:

• Jakie masz ciśnienie naprawdę? Normy, pomiar w domu i interpretacja wyników
• Holter ciśnieniowy ABPM – przygotowanie do badania i dzień z urządzeniem
• Dermatoskop – jaki wybrać do gabinetu? Polaryzacja, optyka i dokumentacja

Sprawdź również kategorie:

• ciśnieniomierze medyczne,
• Holtery ciśnieniowe ABPM,
• dermatoskopy do badania znamion i zmian skórnych.

Źródła

• World Health Organization – Heat and health oraz Health advice for hot weather.
• American Heart Association – materiały dotyczące wpływu wysokich temperatur i odwodnienia na układ sercowo-naczyniowy.
• American Academy of Dermatology – zalecenia dotyczące ochrony przeciwsłonecznej i profilaktyki nowotworów skóry.
• National Cancer Institute – informacje dotyczące promieniowania UV i ryzyka nowotworów skóry.

Ważna informacja: artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Osoby z chorobami serca, niewydolnością nerek, zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej lub przyjmujące leki wpływające na ciśnienie powinny stosować indywidualne zalecenia lekarza dotyczące nawodnienia i leczenia. W przypadku objawów sugerujących udar cieplny należy pilnie wezwać pomoc medyczną.